یکی از مهم ترین اقدامات مورد نظر در پروژه های مدیریت سیلاب، بررسی میزان مشارکت زیرحوضه های مختلف یک آبخیز در تعیین مولفه های مختلف سیلاب خروجی از حوضه است. با توجه به نبود ایستگاه های هیدرومتری در محل خروجی تمام زیرحوضه ها، تحقق هدف مذکور نیازمند شبیه سازی فرآیند بارش- رواناب در زیرحوضه ها از طریق مدل های هیدرولوژیکی می باشد. در این مطالعه به منظور تعیین میزان سیلاب خروجی از هر زیرحوضه و بررسی میزان مشارکت آن در بازه ای از حوضه آبخیز جاغرق در استان خراسان رضوی از مدل HEC-HMS 2.2.2 استفاده گردید. بدین منظور پس از جمع آوری آمار بارش و سیلاب مربوط به ایستگاه های هواشناسی و هیدرومتری داخل و خارج حوضه و کنترل داده ها، از 5 واقعه رگبار و سیلاب متناظر، به منظور واسنجی و اعتبار سنجی مدل استفاده شد. با استفاده از اطلاعات وضعیت پوشش گیاهی، خاک و کاربری اراضی حوضه، نقشه CN حوضه در محیط Arcview 3.3 در سامانه اطلاعات جغرافیایی استخراج گردید. سپس به منظور بررسی میزان مشارکت و اولویت بندی زیرحوضه ها، هیتوگراف بارش مربوط به دوره بازگشت های 10، 20 و 50 سال حوضه به مدل وارد و با حذف متوالی زیرحوضه های مختلف از جریان شبیه سازی، میزان تاثیر آن در دبی اوج و حجم سیلاب خروجی از حوضه مورد نظر تعیین شد.نتایج مطالعه نشان داد که 66.16 درصد کاهش (39.42 مترمکعب بر ثانیه) دبی اوج و 65.98 درصد کاهش (298.01 مترمکعب) حجم سیلاب برای دوره بازگشت معمول 20 سال متعلق به 4 زیرحوضه بالادست و میانی بوده و حال آن که یکی از زیرحوضه های مشرف به خروجی حوضه اولویت نخست در تولید و مشارکت سیلاب به ازای واحد سطح را عهده دار بوده است. نتایج به دست آمده امکان تبیین سیاست های صحیح مدیریت سیلاب از طریق مدیریت زیر حوضه های بحرانی در منطقه مورد مطالعه را به خوبی فراهم آورده است.

تمرکز جمعیت بشری در مناطق شهری با توسعه شهرها و تغییر چهره طبیعی زمین سبب افزایش سطوح نفوذناپذیر و تغییر چرخه هیدرولوژی شده است. به منظور بررسی اثر توسعه شهری بر حجم رواناب ورودی به شبکه جمع­ آوری رواناب شهر زنجان، روند توسعه شهری با استفاده از تصاویر TM ماهواره لندست در نرم افزارهای IDRISI Selva و ArcGIS 9. 3 پردازش شد. و نقشه­ ­ کاربری اراضی سال­ های 1334، 1379 و 1391 تهیه گردید. آنالیز رفتار هیدرولوژیکی و هیدرولیکی اثر توسعه شهری بر حجم رواناب، با استفاده از مدل بارش-رواناب SWMM انجام شد. با واسنجی مدل بر اساس وقایع بارش-رواناب مشاهداتی، نتایج واسنجی و صحت سنجی مدل، درستی شبیه سازی­ ­ ها را تائید کرد. روند توسعه شهری نشان می­ دهد مساحت محدوده­ های شهری در سال 1391 نسبت به سال­ های 1379 و 1334 به ترتیب با 59/22 و 88/923 درصد و سال 1379 نسبت به سال 1334 با 06/543 درصد افزایش همراه هستند. نتایج مدل SWMM نشان می­ دهد توسعه شهری و تبدیل اراضی به سطوح نفوذناپذیر سبب افزایش حجم رواناب شده به­ طوری­ که میانگین حجم رواناب در سال 1391 نسبت به سال­ های 1379 و 1334 به ترتیب 45/64 و 58/698 درصد و در سال 1379 نسبت به سال 1334، 91/376 درصد افزایش یافته است

سابقه و هدف: از مسائل مطرح در مدیریت آب در حوضه های آبریز، برآورد میزان تولید رسوب هر یک از زیرحوضه ها است. تعیین حجم ماهانه و سالانة جریان و رسوب رودخانه های بالادست سد های مخزنی، در مراحل طراحی و بهره برداری این مخازن، اهمیت قابل توجهی دارند. پیشرفت تکنولوژی نرم افزارهای رایانه ای و شناخت فرآیندهای فرسایش و رسوب و تشخیص نسبی عوامل موثر بر آن، امکان استفاده از انواع مدل های ریاضی را فراهم نموده است. از آنجا که نتایج حاصل از بعضی از مدل ها با مقادیر واقعی تطبیق داشته، از اینرو استفاده از مدل های فرسایش و رسوب در مطالعات حوزه آبخیز افزایش یافته است. به منظور برآورد حجم ماهانه و سالانة جریان و رسوب در زیرحوضه سد گراتی، مدل SWAT بکار گرفته شد. مدل SWAT یک مدل جامع و کامل در مقیاس حوضه ای می باشد که برای پیش بینی تأثیر روش های مدیریتی متفاوت بر جریان، رسوب، عناصر غذایی و بیلان مواد شیمیایی در حوضه هایی با خاک، کاربری اراضی و شرایط مدیریتی متفاوت برای دوره های زمانی طولانی ارائه شده است. مواد و روش: جهت مدلسازی حوضه مطالعاتی از داده های و نقشه های مختلفی استفاده می گردد اطلاعات و داده های ورودی مدل شامل نقشه مدل رقومی ارتفاع (DEM)، نقشه کاربری اراضی، نقشه خاک و داده های هواشناسی شامل بارندگی، حداقل و حداکثر درجه حرارت روزانه، سرعت باد و رطوبت هوا می باشد. جهت واسنجی و صحت سنجی مدل از نرم افزار SWAT-CUP استفاده شد که دارای روش های متنوعی از جمله الگوریتم SUFI2 برای واسنجی پارامترها می باشد. در تحقیق حاضر با استفاده از آمار مشاهده شده ماهانه دبی و رسوب در حوضه مورد مطالعه و با استفاده از پارامترهای فیزیکی، ارقام برآورد شده توسط مدل SWAT کالیبره گردید، سپس اقدام به ارزیابی مدل SWAT شد. برای واسنجی مدل دربرآورد رواناب آمار سال های 2001-1986 (16 سال) از ایستگاه بیدواز اسفراین و سال های 2009-2004 (6 سال) از ایستگاه قلعه سفید و برای مرحلة صحت سنجی از آمار سال های 2005-2002 (4 سال) در ایستگاه بیدواز اسفراین و سال های 2011-2010 (2 سال) در ایستگاه قلعه سفید استفاده شده است. همچنین داده های بار رسوب در سال های 2011-2009 (3 سال) در ایستگاه قلعه سفید اندازه گیری شده اند. بار رسوبی اندازه گیری شده حداقل در یک روز از هر ماه سال اندازه گیری شده است. به عبارتی برای هر ماه از سال حداقل یک داده اندازه گیری رسوب اندازه گیری و در مدل استفاده شده است. یافته ها: نتایج مرحلة واسنجی مدل شبیه سازی با دقت قابل قبولی را برای دبی ماهانه در ایستگاه های بیدواز اسفراین و قلعه سفید نشان داد به طوریکه مقادیر پارامتر های میانگین مجذور خطا(MSE)، ضریب همبستگی(R2) و پارامتر ناش-ساتکلیف ( (NS برای دبی ماهانه در ایستگاه بیدواز اسفراین به ترتیب برابر 516/0، 87/0 و 64/0، برای دبی در ایستگاه قلعه سفید به ترتیب برابر 55/0، 89/0 و 71/0، و برای رسوب در ایستگاه قلعه سفید به ترتیب برابر 42/0، 72/0 و 59/0 بدست آمد. نتایج نشان داد که مجموع عمق رواناب سالانه در زیرحوضه گراتی حدود 39/22 میلی متر و مجموع بار رسوب سالانه حدود 773 تن در سال در کیلومتر مربع می باشد که با احتساب مساحت 109/747 کیلومترمربع برای این زیرحوضه، مجموع حجم دراز مدت سالانه رواناب برابر 71/16 میلیون مترمکعب برآورد میگردد و همچنین سالانه حدود 576983 تن رسوب از حوضه گراتی خارج خواهد شد. حداکثر بار رسوب و رواناب در ماه های اردیبهشت و خرداد رخ می دهد. نتیجه گیری: با بررسی مقادیر به دست آمده در مورد شبیه سازی رسوب با مدل SWAT می توان نتیجه گرفت که علیرغم عدم قطعیتهای بسیار در تعیین رسوب، مدل SWAT توانسته است در دوره کالیبراسیون و دوره صحت سنجی به خوبی زمان وقوع حداکثر آورد رسوب را شبیه سازی نماید.

بررسی تغییرپذیری درون رگباری خصوصیات رواناب و هدررفت خاک به عنوان دو مقوله ی مهم فرایندهای هیدرولوژیکی، می تواند برای تصمیم گیری و فهم بهتر پاسخ های هیدرولوژیکی به متخصصان کمک کند. حال آنکه این مقوله در جهان و به ویژه کشورهای در حال توسعه کمتر مورد توجه بوده است. بنابراین، مطالعه ی حاضر برای ارزیابی اثر شیب ها و شدت های مختلف بارندگی بر تغییرپذیری درون رگباری ضریب تغییرات حجم رواناب و هدررفت خاک در سه تکرار برنامه ریزی شد. بدین منظور آزمایش ها در شبیه ساز باران و در پلات فرسایش خاک 6 در 1 متر با عمق 5/0 متر و در شیب های 5، 15 و 25 درصد و شدت های باران 30، 60 و 90 میلی متر بر ساعت روی یک نمونه ی خاک جمع آوری شده از مراتع حوضه ی آبخیز کجور در شمال ایران انجام پذیرفت. نتایج بیان کننده ی روند افزایشی ضریب تغییرات درون رگباری حجم رواناب و هدررفت خاک با افزایش شدت بارندگی در شیب 5 و 15 درصد بود. در حالی که هیچ روندی با افزایش شیب در شدت های مختلف بارندگی برای ضریب تغییرات درون رگباری حجم رواناب و هدررفت خاک غیر از ضریب تغییرات هدررفت خاک در شیب های مختلف در شدت بارندگی 90 میلی متر بر ساعت مشاهده نشد. همچنین کمترین و بیشترین مقدار میانگین ضریب تغییرات درون رگباری حجم رواناب به ترتیب 80/4 و 10/17 و برای هدررفت خاک 28/17 و 96/87 درصد مشاهده شد. یافته های این پژوهش بر ضرورت لحاظ تغییرات درون رگباری متغیرهای رواناب و هدررفت خاک در تکرارهای مختلف و متناسب با شدت بارندگی و شیب در تحلیل فرایندهای حاکم بر سامانه ی آبخیز تأکید دارد.

رواناب عامل مهم فرساینده خاک است که تولید آن تحت تاثیر عوامل متعدد از جمله طول دامنه قرار می گیرد. آگاهی از این موضوع می تواند در برنامه ریزی حفاظت خاک به ویژه در کشتزارهای دیم سودمند باشد. هدف از این مطالعه تعیین اثر طول دامنه بر خصوصیات رواناب (حجم کل رواناب، رواناب در واحد سطح و ضریب رواناب) در منطقه نیمه خشک در شمال غرب ایران بود. برای این منظور، تعداد 22 کرت با طول های مختلف (1 تا 22.1 متر) با عرض یکسان بر اساس معادله جهانی هدررفت خاک در زمینی دیم با شیب یکنواخت 10 درصد احداث شدند. مشخصات رواناب تحت باران طبیعی برای یک دوره چهارده ماهه از فروردین 1394 تا خرداد 1395 اندازه گیری شد. نتایج نشان داد که تفاوتی معنی دار بین کرت ها از نظر حجم کل رواناب تولید شده وجود داشت (0.001> p). هم چنین تولید رواناب در کرت های تا طول 8 متر نیز متفاوت بود (0.01> p) با این حال کرت های با طول بزرگ تر (از 9 تا 22.1 متر) تفاوت معنی دار از نظر تولید رواناب نداشتند. به طور کلی رابطه ای معنی دار بین حجم رواناب و طول کرت (R2=0.97) وجود داشت. ضریب رواناب طی رخدادهای بارندگی دچار تغییرات زیاد شد با این وجود رابطه ای بین ضریب رواناب و شدت بارندگی مشاهده نشد. رواناب در واحد سطح نیز با افزایش طول کرت تا طول 8 متر به شدت افزایش یافته و از آن پس دچار کاهش تدریجی شد. بر این اساس کرت با طول 8 متر را می توان کرتی مناسب برای مطالعات رواناب در کشتزارهای دیم در نظر گرفت.

در مطالعه ی حاضر تغییرات ماهانه ی کمیت و کیفیت رواناب تحت تأثیر استفاده ی تلفیقی از کود ورمی کمپوست و کود شیمیایی اوره در شمال ایران بررسی شد. بدین منظور 18 کرت 5 ×1 متر روی اراضی کشاورزی با شیب 14 درصد تحت شرایط بارش طبیعی در سال 1393 به مدت پنج ماه برای اندازه گیری رواناب نصب شدند. در مجموع رواناب های به دست آمده از 12 رگبار از دی ماه 1393تا اردیبهشت 1394 بررسی شد. تیمارهای بررسی شده شامل تیمار شاهد (بدون کود آلی و شیمیایی)، 100 درصد ورمی کمپوست، 100 درصد کود شیمیایی اوره، 100 درصد ورمی کمپوست + 50 درصد کود شیمیایی اوره، 75 درصد ورمی کمپوست + 50 درصد کود شیمیایی اوره، 50 درصد ورمی کمپوست + 50 درصد کود شیمیایی اوره است. نتایج نشان داد پارامترهای تولید رسوب، غلظت نیترات، EC و pH رواناب تحت تأثیر تیمارهای تلفیقی ورمی کمپوست و کود اوره قرار نگرفته است، اما استفاده از ورمی کمپوست به کاهش معنا دار حجم رواناب در سطح اطمینان 99 درصد در ماه نخست آزمایش منجر شده است. در مجموع، نتایج نشان دهنده ی اثرگذاری مثبت ورمی کمپوست بر کمیت رواناب است، اما این اثرگذاری بر مدیریت کمیت و کیفیت رواناب در اراضی شیب دار محدود بوده است.

پیش بینی دبی اوج سیلاب و حجم رواناب یکی از چالش های مهم در مدیریت حوزه های آبخیز می باشد. پژوهش حاضر با هدف تخمین دبی اوج سیلاب و حجم رواناب به کمک شبکه عصبی مصنوعی و شبکه عصبی-فازی تطبیقی در حوزه آبخیز کسیلیان صورت گرفته است. بدین منظور 15 ویژگی بارندگی برای 60 رگبار از سال 1354 تا 1388 مدنظر قرار گرفت. شاخص های آماری میانگین مربعات خطا (RMSE)، ضریب کارایی (CE) و ضریب تبیین (R2) برای ارزیابی کارآیی مدل ها استفاده شدند. نتایج نشان داد که متغیر دبی اوج سیلاب روش شبکه عصبی- فازی تطبیقی با ضریب تبیین 0.95، مجموع میانگین مربعات خطای 1.22 و ضریب کارایی 85 درصد نسبت به شبکه عصبی مصنوعی با ضریب تبیین 0.86، مجموع میانگین مربعات خطای 1.28 و ضریب کارایی 82 درصد عملکرد بهتری داشته است. در متغیر حجم رواناب نیز شبکه عصبی فازی- تطبیقی با ضریب تبیین 0.99، مجموع میانگین مربعات خطای 2369.54 و ضریب کارآیی 99 درصد نسبت به شبکه عصبی مصنوعی ضریب تبیین 0.98، مجموع میانگین مربعات خطای 10282.82 و ضریب کارایی 98 درصد عملکرد بهتری ارئه نمود. با توجه به نتایج آنالیز حساسیت بارش مازاد حساس ترین عامل در تخمین دبی اوج و حجم رواناب شناخته شد.

واحدهای مارنی در حدود 4438 کیلومترمربع از سطح استان زنجان معادل 20 درصد را تشکیل می دهند. در این مقاله به ارزیابی میزان تولید رواناب در واحدهای مارنی موجود در سطح استان زنجان با استفاده از دستگاه بارانساز مصنوعی پرداخته شده است. برای این منظور با گروه بندی و تلفیق نقشه های شیب، اقلیم و واحدهای مارنی سازندهای زمین شناسی در محیط نرم افزار ArcGIS9.3 اقدام به تعریف واحدهای کاری به تعداد 18 واحد شده و در عملیات صحرایی برای هر واحدکاری سه تکرار سنجش میزان رواناب تولید شده با استفاده از دستگاه شبیه ساز باران به ابعاد کرت 1×1 متر و جمعا 54 آزمایش انجام گردید. داده های به دست آمده از عملیات صحرایی با استفاده از برنامه آماری SAS و روش آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی، روش تجزیه و تحلیل مدلهای خطی (GLM Model)، آزمون F و روش مقایسه مقادیر میانگین دانکن مورد ارزیابی قرار گرفت.بررسی روابط بین زمان شروع، حجم و ضریب رواناب در واحدهای مارنی نشان می دهد که معادله همبستگی بین آن ها از نوع درجه دوم بوده و تا حدودی می تواند روند تغییرات را تفسیر نماید. تجزیه و تحلیل آماری داده ها نشان می دهد که اثر واحدهای مارنی و شیب بر تغییرات زمان شروع رواناب معنی دار است. در حالی که اثر اقلیم معنی دار نیست. اثر واحدهای مارنی بر حجم و ضریب رواناب واحدهای کاری معنی دار بوده ولی اثر عامل شیب و اقلیم بر این دو ویژگی معنی دارنیست. بر اساس مقایسه میانگین مقادیر به روش دانکن واحدهای مارنی از نظر حجم و ضریب رواناب به چهار گروه قابل تفکیک می باشند که از نظر حجم و ضریب رواناب با همدیگر اختلاف معنی داری دارند. به طوری که هرچقدر میزان سیلت موجود در آن بالا باشد، به دلیل عدم یا کم بودن قابلیت جذب آب در این واحدها، در این حالت زمان شروع رواناب سریع و حجم رواناب تولیدی بالا خواهد بود. اما از نظر زمان شروع رواناب واحدهای مارنی به سه گروه تقسیم می گردند. به همین ترتیب اثر شیب و اقلیم بر حجم و ضریب رواناب واحدهای مارنی نیز معنی دار است.

1امروزه در پی تغییر اقلیم و گرم شدن کره زمین و باتوجه به تغییراتی که در نوع بارش ها اتفاق افتاده و عموماً از برف به باران تبدیل شده، مشکلات مربوط به سیل و آبگرفتی به ویژه در مناطق شهری افزایش یافته و به دنبال آن توجه به مدل های شبیه سازی بارش – رواناب به منظور مدیریت، کاهش و حل این مشکلات نیز افزایش یافته است. در این پژوهش با استفاده از نرم افزار SewerGEMS، سناریو های مختلف با هدف عملکرد این مدل باتوجه به مساحت و تعداد زیر حوضه ها (2 و 8)، دوره های بازگشت مختلف (2 و 5ساله) و همچنین مقایسه چهار روش محاسبه زمان تمرکز (SCSlag، Kirpich، Bransby Williams، Carter) برای شبیه سازی هیدروگراف سیلاب در شهر شهرکرد بررسی شد. نتایج حاکی از آن است که با تغییر دوره بازگشت از 2 به 5 سال، دبی اوج تقریباً در همه سناریو ها افزایش یافته است. همچنین باتوجه به میزان خطای پیوستگی محاسبه شده، روش Kirpich در برآورد زمان تمرکز برای تعداد زیر حوضه های بیشتر با مساحت های کوچکتر، ارجحیت دارد. برای سناریوی 2 زیر حوضه، 4 درصد برای دوره بازگشت 2 ساله و 19 درصد برای دوره بازگشت 5 ساله، میزان خطای پیوستگی محاسبه شده است. روش SCSlag در برآورد زمان تمرکز برای تعداد زیر حوضه های کمتر با مساحت های بزرگتر، ارجحیت دارد. در سناریوی 8 زیر حوضه، 16درصد برای دوره بازگشت 2 ساله و 11 درصد برای دوره بازگشت 5ساله، محاسبه شده است.

مقدمه: ناشنوایی، به علت سرعت رخداد آن، با بروز واکنش های روحی- روانی شدید بیمار، همراه می باشد. در بیش از 90 درصد موارد، علت ناشنوایی ناگهانی ایدیوپاتیک است، اما به تازگی، برخی مطالعات ارتباط معنی داری بین برخی متغیرهای زیستی و بروز ناشنوایی ناگهانی پیدا کرده اند که افزایش حجم پلاکت، یکی از این عوامل است، اما نتایج مطالعات کافی و مطابق هم نیستند. از این رو، مطالعه حاضر با هدف تعیین میانگین سطح پلاکت خون در بیماران مبتلا به ناشنوایی ناگهانی در قبل و بعد از درمان انجام شد.روش ها: طی یک مطالعه مورد- شاهدی در سال 1392 در بیمارستان کاشانی اصفهان، 55 بیمار مبتلا به ناشنوایی ناگهانی و 55 فرد عادی انتخاب شدند و سطح پلاکت، Mean platelete volume (MPV)، (Wight blood cell (WBC و (Red blood cell (RBC آن ها، با 55 نفر از گروه شاهد که فاقد بیماری بودند، مقایسه گردید.یافته ها: بیماران مبتلا به ناشنوایی ناگهانی از میانگین سطح پلاکت بالاتری نسبت به گروه شاهد برخوردار بودند. همچنین، سطح MPV و هماتوکریت در گروه بیمار، به طور معنی داری بالاتر بود، اما اختلاف معنی داری بین سطح WBC و RBC در دو گروه مشاهده نشد.نتیجه گیری: بالا بودن پلاکت و MPV و هماتوکریت، از عوامل احتمالی موثر در بروز ناشنوایی ناگهانی می باشند و ضمن توصیه به بررسی سطح این عوامل در بیماران مبتلا به ناشنوایی ناگهانی و تلاش در جهت تعدیل سطح آن ها، پیشنهاد می گردد مطالعات گسترده تری در خصوص عوامل موثر در ایجاد این بیماری انجام گیرد.